De Europese plannen voor de Savings and Investments Union: too little and too late?

Op 4 december 2025 heeft de Europese Commissie haar plannen gepresenteerd voor de Savings and Investments Union. Ze zijn bedoeld om de concurrentiekracht van Europa te versterken. Maar hebben ze het gewenste effect? CPO-docent Danny Busch is kritisch.

“Europa komt klem te zitten tussen Azië dat onder aanvoering van China een belangrijk economisch blok aan de ene kant vormt, en de VS aan de andere kant. De VS waren tot voor kort bondgenoten, maar als je kijkt naar de onlangs gepubliceerde veiligheidsstrategie, dan zie je dat ze nu een eigen koers varen. Om tegenwicht te kunnen bieden aan China, de VS, maar ook Rusland, moet Europa strategisch autonoom blijven. Op de lange termijn kan Europa alleen overleven met een concurrerende, innovatieve, digitale en eengemaakte markt voor financiële diensten. De Europese Commissie (EC) wil dat doel bereiken met een Savings and Investments Union (SIU).”

De SIU nader bekeken

“De SIU is op 29 maart 2025 gepresenteerd. Het is een soort beleidsdocument waarin de nieuwe Europese Commissie, Von der Leyen 2, de grote lijnen van haar plannen uiteenzet. De EC wil werken aan een geïntegreerde Europese markt voor financiële diensten zodat efficiënter kan worden gewerkt en de concurrentiepositie van Europa wordt verbeterd. De belemmeringen die daarvoor bestaan, wil de EC wegnemen. De uitwerking daarvoor is op 4 december 2025 dan eindelijk verschenen.”

Eén centrale Europese toezichthouder

“Een belangrijk voorstel uit de plannen van 4 december jl. is dat de EC het toezicht op belangrijke spelers op de financiële markten weg wil halen bij de nationale lidstaten en onder wil brengen bij één centrale Europese toezichthouder: de ESMA. Daarmee wil de EC stimuleren dat de markt efficiënter werkt. Op dit moment zijn er allemaal nationale toezichthouders. Die houden toezicht op basis van Europese regels, maar omdat elke toezichthouder daaraan een eigen nationale interpretatie geeft, is het speelveld niet gelijk. Een handelsplatform dat actief is in verschillende lidstaten heeft dan te maken met toezichthouders die de regels allemaal net iets anders interpreteren. Dat is niet alleen inefficiënt maar ook kostbaar. Zeker als je bedenkt dat er in Europa wel 300 verschillende handelsplatformen zijn die transacties in effecten en andere financiële instrumenten afwikkelen. Ook zijn er 32 centrale effectenbewaarinstellingen. Die heb je nodig om daadwerkelijk de effecten op rekeningen over te maken. Die instellingen werken niet goed samen. De gedachte is dat Europa met één toezichthouder iets competitiever wordt ten opzichte van de andere financiële markten. Dit centrale Europese toezicht wordt ook voorgesteld voor de bedrijven die diensten verrichten op het gebied van crypto-assets.”

Financiële educatie

“Verder wil de EC stimuleren dat ook burgers gaan beleggen. Daarvoor wil de EC meer gaan doen aan financiële educatie. De gedachte is dat als men meer bekend is met beleggen, men dat ook sneller gaat doen. Maar of dat nou de oplossing is voor de grote opgave waarvoor we staan? Op het IFR symposium op 6 februari 2026 zullen we zeker ingaan op die vraag. Dat symposium vindt plaats bij de Nederlandsche Bank en is gratis toegankelijk voor de deelnemers.”

Met de SIU wordt een doorstart gemaakt van de Capital Markets Union, de CMU, uit 2015. In de tussentijd is helaas weinig gebeurd. Wellicht is de gedachte in Europa dat het door toegenomen geopolitieke spanningen makkelijker wordt om deze plannen aangenomen te krijgen. Maar hebben we niet veel radicalere voorstellen nodig om ervoor te zorgen dat Europa het hoofd boven water houdt? Is het eigenlijk niet too little and too late?”

Staatssteunregels flexibiliseren

“Voor strategische autonomie van Europa is het essentieel dat veel wordt geïnvesteerd in kunstmatige intelligentie, de groene transitie, en defensie en veiligheid. Daar is veel geld voor nodig. Mario Draghi – voormalig voorzitter van de Europese Centrale Bank – heeft daarover in 2024 een uitgebreid rapport geschreven. Hij stelt daarin nadrukkelijk dat de concurrentiekracht van Europa sterk achteruitgaat. Volgens Draghi moeten we voor die strategische autonomie op jaarbasis 800 miljard euro investeren. Daar is de SIU voor bedoeld, maar er moet nog veel meer gebeuren. De SIU is vooral gericht op privaat kapitaal, maar ook overheden moeten een bijdrage leveren. Helaas loop je in Europa dan tegen staatsteunregels aan op grond waarvan je je eigen industrie niet mag bevoordelen. Het is belangrijk dat die regels geflexibiliseerd worden zodat er wel massaal geïnvesteerd kan worden, bijvoorbeeld in kunstmatige intelligentie. Andere grote spelers schuwen ook niet om staatssteun te geven. Als de staatsteunregels geflexibiliseerd worden is afstemming tussen de lidstaten onderling en met de EU wel van cruciaal belang. Anders leidt het alleen maar tot meer marktfragmentatie.”

Lastenvermindering voor het bedrijfsleven

“De EC zet ook in op lastenvermindering voor het bedrijfsleven door duurzaamheidswetgeving te vereenvoudigen. Dat zou voor een kostenverlaging moeten zorgen waardoor de concurrentiepositie van Europa kan toenemen. Maar dat is een kortetermijnoplossing. Op de wat langere termijn word je mogelijk geconfronteerd met extra kosten omdat je onvoldoende aan duurzaamheid hebt gedaan.

Europa loopt achter. Neem bijvoorbeeld de ontwikkelingen op het gebied van AI. Vroeger zei men al: de VS innoveert, China kopieert en Europa reguleert. Dat is aan het veranderen. China zal op termijn innovatiever zijn dan VS. Maar wat doet Europa? Die is vooral bezig met reguleren en komt juist met strenge regelgeving voor AI. Al is dat sinds kort wel aan het veranderen. De Europese Commissie heeft in november dit jaar een voorstel gedaan om de strenge digitale regels te vereenvoudigen, de Digitale Omnibuswet.  Met dit pakket wil de Commissie de regels voor onder andere AI en gegevensbescherming aanpassen. Hoewel het doel is om innovatie en concurrentie te stimuleren, komt de versimpeling volgens diverse partijen vooral neer op het afzwakken van grondrechtenbepalingen. We moeten dus nog even afwachten of deze voorstellen de eindstreep halen.”

Harmonisering privaatrecht

“Op het symposium zullen we zeker ook discussiëren over de vraag wat er moet gebeuren om de concurrentiepositie van Europa te verbeteren. Wat mij bijvoorbeeld opvalt, is dat de harmonisering van delen van het privaatrecht de opvallende afwezige is in het debat. Want als je echt geïntegreerde Europese financiële markten wil, dan zul je ook relevante delen van het privaatrecht moeten harmoniseren. Neem bijvoorbeeld de eigendom van effecten: die wordt nu bepaald door het nationale goederenrecht. Een ander voorbeeld is de prospectusaansprakelijkheid. Ook hiervoor geldt dat de vraag of je de uitgevende instelling of de begeleidende banken aansprakelijk kunt stellen als de prospectus misleidend is, wordt beantwoord door het toepasselijke nationale recht. Met een Duitse collega heb ik hierover een rechtsvergelijkend onderzoek gedaan. Dat heeft geresulteerd in een concreet voorstel voor uniforme regels voor prospectusaansprakelijkheid in de EU, gebaseerd op de Europese prospectusverordening, want die is er al wel. Hoewel het laaghangend fruit is, is er tot op heden helaas niets mee gedaan. Dat het niet lukt om het privaatrecht te harmoniseren, komt doordat het vaak een beetje wordt gezien als cultureel erfgoed. Elk land vindt dat het de beste wetten heeft, maar iedereen zal water bij de wijn moeten doen. We hebben een cultuuromslag nodig, maar of de EC dat voor elkaar gaat krijgen, is de vraag.”